Ondanks de maatregelen vanwege het coronavirus proberen wij u zo goed mogelijk van dienst te zijn. Onze dienstverlening gaat door in aangepaste vorm.

Waterstof

In het project Waterstof Hoogeveen werken we aan een plan voor het verwarmen van huizen met een Cv-ketel die draait op waterstof

We moeten op termijn van aardgas af. Welke alternatieven zijn er, hoe werken ze en zijn ze geschikt om op grote schaal in te voeren? Het zijn vragen die in het hele land spelen. Ook Hoogeveen denkt mee over oplossingen.

Denk u mee met ons? Fijn. Ons motto in dit project is: Samen verzinnen, samen doen. Hebt u een vraag of een idee? Neem dan gerust contact met ons op door een mail te sturen naar waterstofwijkhoogeveen@hoogeveen.nl

Nijstad-Oost als demonstratieproject

Waterstof als energiedrager lijkt een veelbelovend duurzaam alternatief te zijn voor aardgas. In Hoogeveen is de nieuw te bouwen woonwijk Nijstad-Oost aangewezen als demonstratieproject voor de toepassing van waterstof in nieuwbouwwoningen. Alle ongeveer 100 te bouwen woningen krijgen een waterstof Cv-ketel. De plannen voor Nijstad-Oost zijn bijna klaar voor besluitvorming. Binnenkort wordt het bestemmingplan in procedure gebracht. De bouw start naar verwachting in 2021.

Boerenerven

Wethouder Erik Giethoorn is verantwoordelijk voor wonen: ‘Onze plannen voor Nijstad-Oost zijn niet alleen op het gebied van energievoorziening ambitieus te noemen. Ook de invulling van de wijk wordt helemaal anders: we maken acht deelgebieden volgens het boerenerfprincipe, waarbij bewoners eigenaar worden van hun eigen buurt en de inrichting ervan. Dat kan van alles zijn, van bijvoorbeeld een gezamenlijke moestuin, een weiland voor schapen, een zwemvijver, voedselbos tot een boomgaard.’

Ontwikkeling eerste erf

Voor een van de erven heeft de gemeente een intentieovereenkomst gesloten met een projectontwikkelaar voor de realisatie van zestien woningen. Deze woningen krijgen een eigen energienet met een zogeheten micro power plant, waar in de zomer te veel geproduceerde zonne-energie wordt omgezet in waterstof. Dat overschot wordt in de winter vervolgens weer omgezet in elektriciteit en warmte.

Erflanden

Ook bestaande woningen moeten af van aardgas en over op hernieuwbare energiebronnen. Het landelijke Programma Aardgasvrije Wijken zoekt wijken in Nederland om verschillende mogelijkheden in de praktijk te onderzoeken. Gemeenten kunnen plannen indienen en een financiële bijdrage vragen om deze plannen uit te voeren. Gemeente Hoogeveen werkt aan een aanvraag van ongeveer € 4 miljoen om het Weidemilieu in Erflanden om te kunnen zetten van aardgas naar waterstof. Dit deel van Erflanden, met ongeveer 430 woningen, ligt naast de demonstratie-waterstof-nieuwbouwwijk Nijstad-Oost; dat maakt de aansluiting op het waterstofnetwerk relatief eenvoudig. De ambitie van de gemeente is om na de proeftuin voor het Weidemilieu ook de rest van Erflanden om te zetten naar waterstof. Projectleider Kees Boer: ‘Wij willen hiermee aantonen dat het bestaande aardgasleidingnetwerk geschikt is voor transport van waterstof naar de woningen. In de woningen kunnen we de aanpassingen doen die nodig zijn om over te gaan op waterstof. Dan gaat het bijvoorbeeld om vervangen van de huidige Cv-ketels door waterstof Cv-ketels en van koken op aardgas naar inductie koken. Uitgangspunt bij de omzetting naar waterstof is dat de totale woonlasten gelijk blijven.’ Wethouder Gert Vos heeft duurzaamheid in zijn portefeuille. Hij realiseert zich dat betrokkenheid, enthousiasme en uiteindelijk de medewerking van de bewoners in de wijk van doorslaggevend belang zijn: ‘Zonder optimale inbreng en betrokkenheid van onze bewoners zijn we nergens. Dat realiseren we ons terdege. We willen en kunnen niet anders dan gaan voor samenwerking en maatwerk in dit project.’

Van Parijs naar Hoogeveen

In het Klimaatverdrag van Parijs hebben 195 landen, inclusief Nederland, afgesproken om in 2050 de stijging van de gemiddelde wereldtemperatuur te beperken tot ruim onder 2 graden Celsius. Het Nederlandse Klimaatakkoord is de Nederlandse invulling van het Klimaatverdrag; bedoeld om de uitstoot van broeikasgassen in Nederland in 2030 te halveren, vergeleken met 1990. Hiervoor is een energietransitie nodig; een overgang van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen. Het einddoel voor woningbouw is dat in 2050 alle woningen in Nederland van het aardgas af zijn. Het project Waterstof Hoogeveen wil een bijdrage leveren aan deze overgang; we willen de fossiele brandstof aardgas vervangen door duurzaam waterstof.

Vragen en antwoorden

Op bovenstaande kaart ziet u de gekozen fasering. U kunt de kaart vergroten door erop te klikken.

2.            Wat is het tijdspad van het omzetten van de woningen in Erflanden naar waterstof?

De indicatieve planning:

  • Eind maart 2020 Aanvraag proeftuin voor 430 woningen in het Weidemilieu in Erflanden.
  • September 2020-september 2021 voorbereidingsjaar, samen met  de inwoners opzetten van de  communicatieplannen en zorgen voor meer draagvlak en voorbereiding van de uitvoering.
  • 2021/2022 aansluiten nieuwbouwwoningen in Nijstad-Oost op waterstof
  • 2022 omzetten van de eerste 6 woningen in Erflanden
  • 2023-2026 ongeveer 100 woningen per jaar in Erflanden omzetten naar waterstof
  • In 2027 zijn de 430 woningen in het Weidemilieu in Erflanden overgezet naar waterstof
  • Na 2027 is de ambitie om de rest van Erflanden aan te pakken

3.            Kunnen bestaande ketels worden omgebouwd?

Nee. Toekomstige ‘waterstof ready’ ketels wel; hiermee is het mogelijk eerst nog aardgas te gebruiken en later over te schakelen naar waterstof. Een monteur kan deze aanpassingen in de ketel doen.

4.            Kunnen we de waterstof waterstof CV ketel in werking zien?

Ja. Op het terrein van EnTranCe van de Hanze Hogeschool in Groningen worden drie ketels getest. De test gebeurt met standaard Cv-ketels waarin een aantal onderdelen is aangepast voor waterstof,  waaronder de brander. Een afspraak voor het bezichtigen van waterstof Cv-ketels kunt u maken via waterstofwijk@hoogeveen.nl.

5.            Wat wordt de waterstof netto prijs?

Ons uitgangspunt is woonlasten neutraal, waarbij we toetsen aan de huidige kosten voor aardgas. We willen de waterstofprijs voor 15 jaar regelen. Daarbij moet duidelijk zijn of en hoe bijvoorbeeld een inflatiecorrectie wordt toegepast.

6.            Waterstof is duurder dan aardgas; hoe lang wordt dit prijsverschil gecompenseerd voor de bewoners?

Het uitgangspunt is dit voor 15 jaar te doen.

7.            Is de calorische waarde van waterstof gelijk aan die van gas?

De calorische waarde van waterstof is lager dan die van aardgas per kubieke meter. Aardgas is 31,65 MJ/M3 en waterstof is 10,80 Mj/M3 en 120 MG/Kg als onderwaarde.

8.            Als ik langer en meer waterstof dan aardgas moet verbranden om dezelfde temperatuur te krijgen, is het duurder. Klopt dat?

Het duurt niet langer om de Cv warm te krijgen. Er gaat wel bijna 3 keer zoveel gas per tijdseenheid doorheen. Voor de prijs wordt gekeken naar de calorische waarde. Uitgangspunt is dat je voor dezelfde hoeveelheid warmte met aardgas en waterstof hetzelfde betaalt. Doordat bij een waterstofketel meer water vrij komt dan bij een Cv ketel is het rendement iets hoger. Van een aardgasketel is dat 107% en bij waterstof ketel is dat 114%.

9.            Wat doe ik als mijn huidige ketel kapot gaat?

We weten rond de zomer van 2020 of we financiële steun krijgen voor ons plan. Vervolgens hebben we ruim een jaar nodig om de omzetting voor te bereiden en dan volgt de gedetailleerde fasering.

We realiseren ons dat het de afweging lastig maakt als het gaat om aanschaf of reparatie van uw ketel. Afwegingen kunnen zijn: repareren, een Cv ketel huren, een nieuwe Cv-ketel of een (hybride) warmtepomp aanschaffen. Als u door wilt op gas, zou u kunnen kiezen voor een ‘waterstof ready’ Cv ketel (zie vraag 4), als die dan beschikbaar is.

10.          Ik heb net een nieuwe aardgasketel, wat gebeurt hiermee?

We willen bij de omzetting naar waterstof rekening houden met recente investeringen in bijvoorbeeld een Cv-ketel. Hoe we dat precies gaan doen, weten we nog niet. Als we de subsidie voor de proeftuin binnen hebben, gaan we dit in overleg met bewoners bepalen.

11.          Worden alle kosten voor de ombouw van aardgas naar waterstof vergoed?

Uitgangspunt is dat de ombouw van aardgas naar waterstof betaald wordt vanuit de subsidies. Dit geldt ook voor de andere te vervangen aardgasapparaten. Hierbij is het wel mogelijk dat een bijdrage wordt gevraagd, afhankelijk van de individuele situatie (leeftijd en aard huidige apparaten). Hoe dit precies vorm krijgt, bepalen we in overleg met de bewoners na eventuele toekenning van de subsidie. Wij raden u wel aan geen apparatuur op aardgas meer aan te schaffen.

12.          Moeten de bewoners meewerken aan de ombouw naar waterstof of is het een vrije keuze?

Dit is een vrije keuze. Wel is het zo dat heel Nederland van het aardgas af moet. Op termijn zal de rijksoverheid dus wellicht komen met afsluitplicht voor aardgas. De proeftuin geeft de gemeente mogelijkheden inwoners ook financieel te helpen bij de energietransitie.
U kunt er nu ook al voor kiezen een warmtepomp of ander warmte systeem te installeren. Ook dan kunt u de aardgasleiding laten afsluiten.

13.          Kan waterstof gerealiseerd worden voor een enkele woning in een rij huizen?

In theorie kan dat. In de praktijk is het niet betaalbaar om een enkel huis op waterstof te zetten. Er moet dan namelijk naast de aardgasleiding een aparte waterstofleiding worden aangelegd.

14.          Wat gebeurt er met alle bestaande Cv-ketels, kookunits, ovens?

Dat weten we nog niet. We willen in overleg met de bewoners hierover afspraken maken; de apparatuur is immers eigendom van de bewoners. Een idee is bijvoorbeeld dat Cv ketels die nog in redelijke staat zijn, kunnen dienen als vervanging van ketels in huizen waar deze kapot is en waar niet op korte termijn afsluiting van aardgas gepland staat.

15.          Hoe gaat dit gefinancierd worden?

De financiering komt voor een deel uit de toegekende Europese subsidie voor Hydrogenn Valley. De rest moet uit de nog aan te vragen subsidie voor de proeftuin Aardgasvrije wijken worden betaald. Verder nemen de partijen die betrokken zijn bij de uitvoering een deel van de investering in het waterstofnetwerk voor hun rekening.

16.          Als blijkt dat waterstof niet gaat werken, wat gebeurt er dan richting bewoners?

Als niet zeker is dat het werkt, beginnen we er niet aan. Technisch is aangetoond dat het werkt. Als we richting uitvoering gaan, kijken we in overleg met de bewoners naar risico’s en garanties.

17.          Als de woningen hierdoor in waarde dalen of onverkoopbaar worden, springt de gemeente dan financieel bij?

We werken met waterstof aan een betrouwbare en duurzame energievoorziening die op termijn op veel grotere schaal kan worden toegepast. Deze oplossing draagt bij aan de waardevastheid van de woning.

18.          Wat we doen bij een niet voorziene waardedaling van de woning als gevolg van het toepassen van waterstof?

Dit gaan we in overleg met de bewoners bepalen.

19.          Welk instituut heeft onderzocht of waterstof in aanvoer en gebruik veilig is?

Er zijn meerdere studies gedaan:


20.          Zijn er meters om lekkages te detecteren?
Ja. Bij het overzetten van een woning van aardgas naar waterstof worden de binnenleidingen getest worden op lekkages. Waterstof wordt overigens al tientallen jaren in de industrie gebruikt en er zijn in die tijd ook meetapparaten ontwikkeld waar monteurs van netbeheerders mee werken. Daarnaast kunnen er in de woningen standaard waterstofdetectiemelders worden geplaatst. De koolmonoxidemelders die op de markt zijn, kunnen ook waterstof detecteren.

21.          Hoeveel waterstof in lucht mag er aanwezig zijn in een huis?
We hanteren als norm dat minder dan 10% van de LEL (lower explosion limit) aanwezig mag zijn. Dat komt neer op 0,4 % bij waterstof. Bij aardgas is 10% LEL 0,56%. Waterstof is extreem vluchtig; daardoor zal niet snel een dergelijke concentratie ontstaan. En er kunnen aanvullende maatregelen genomen worden om het risico op concentratie bij eventuele lekkage verder te beperken. Bijvoorbeeld door extra ventilatie in de de Cv-ruimte en het plaatsen van waterstof detectiemelders.

22.          Als er een waterstofleiding defect gaat, hoe gaat de Veiligheidsregio hier op reageren?
Netwerkbeheerder RENDO heeft, net als bij aardgas, een storingsprotocol voor waterstofgasleidingen, dat samen met de brandweer is opgesteld. In het protocol wordt aangegeven hoe te handelen bij een lekkage. Daarnaast wordt er regelmatig gezocht naar mogelijke lekkages. Er wordt een geurstof toegevoegd aan het waterstofgas zodat een lekkage ook te ruiken is. Het melden van een lekkage kan bij het storingsnummer van de RENDO. Daarnaast worden in het waterstofnetwerk diverse veiligheidsvoorzieningen ingebouwd, zoals een afsluiter om een leiding op afstand af te kunnen sluiten. De Veiligheidsregio is betrokken bij het ontwerp.

23.          Bij verbranding van waterstof ontstaat waterdamp; dit is een broeikasgas. Zijn er waterdamp melders beschikbaar?
De waterdamp die bij verbranding van waterstof ontstaat wordt naar buiten afgevoerd. En mocht er waterdamp binnen terecht komen dan brengt dit geen veiligheidsrisico met zich mee. Waterdamp noch waterstof zijn giftig. Bij de huidige aardgas Cv ketel wordt ook waterdamp gevormd, deze wordt via het bestaande rookgaskanaal afgevoerd.

Over de gevolgen van waterdamp bij verbranding van waterstofgas zegt  het KNMI: ‘Wat doet waterdamp met het klimaat als bijproduct van de verbranding van fossiel en waterstofgas? Waterdamp is inderdaad het belangrijkste broeikasgas, zo’n 18 C van de 33 C natuurlijk broeikaseffect. Het waterdampgehalte van de atmosfeer wordt bepaald door de temperatuur. Studies laten zien dat boven het merendeel van het aardoppervlak de relatieve vochtigheid nagenoeg constant is. Een toename van de temperatuur levert zo 6,5% meer waterdamp per graad op. De levensduur van waterdamp is in de orde van een week. Door deze korte recycletijd reageert de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer snel op de temperatuur. CO2  en andere broeikasgassen zoals methaan en lachgas hebben een veel langere levensduur. Stijgingen in deze concentraties veroorzaken een verhoging van de temperatuur en daarmee als positieve feedback een stijging van het waterdampgehalte. Waterdamp versterkt de temperatuureffecten van langlevende broeikasgassen met ongeveer een factor 2. Waterdampemissies (via verbranding fossiel en waterstof) op zich hebben nagenoeg geen invloed op klimaatverandering: een teveel in de atmosfeer met betrekking tot de temperatuur betekent dat er minder water verdampt, zodat het totale atmosferische gehalte op peil blijft. Waterdamp onttrekking uit de atmosfeer zou de verdamping stimuleren. Het netto effect is dus marginaal. Anders gezegd: de temperatuur is bepalend voor de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer (niet andersom). Doordat de mens (kunstmatig) waterdamp aan de atmosfeer toevoegt zal er in de natuur minder water verdampen (70% van het aardoppervlak = water). De zinsnede “waterdam onttrekking” is hypothetisch bedoeld. Bovengenoemd proces werkt namelijk 2 kanten op. Stel dat de mens waterdamp uit de atmosfeer zou onttrekken, dan zou dit de natuurlijke verdamping stimuleren.

24.          Waar komen de opslagtanks van waterstof?
Het plan is om de waterstof opslag op het terrein van de Nam-locatie Ten Arlo te plaatsen.

25.          Cv’s moeten periodiek gecontroleerd worden, wie gaat dit doen?

Het idee is om de hele waterstof binnen installatie inclusief de leiding in eigendom over te dragen aan een externe partij. Deze partij is dan ook verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. De inwoners betalen dan huur. Hiermee borgen we dat er sprake is van zorgvuldig periodiek onderhoud en ligt het risico voor eventuele kinderziektes of extra onderhoud niet bij de bewoner.

26.          Hoe zorgt de leverancier van de waterstof dat de levering net zo betrouwbaar is als de gaslevering?

Uitgangspunt is dat de levering van waterstof net zo betrouwbaar is als aardgas; op deze basis maken we afspraken en treffen we maatregelen. Bijvoorbeeld de opslagvoorziening die gepland is op het NAM-terrein genoeg is voor 5 dagen in de meest koude periode.
In de tweede fase is er het plan de voor lokale waterstof productie op de NAM locatie zodat de externe aanvoer de back-up is. Medio 2026-2030 zal er naar verwachting een landelijk waterstof net liggen onder beheer en in eigendom van Gasunie waar Erflanden op kan worden aangesloten.
Ook inzake onderbrekingsduur (bij aardgas enkele seconden) zorgen we dat waterstof net zo betrouwbaar is.

27.          Het omzetten van groene elektriciteit naar waterstof kost energie, klopt dat?

Het klopt dat er sprake is van energieverlies bij het omzetten van elektriciteit naar waterstof. De waarde van waterstof zit in het feit dat je er duurzame elektriciteit langdurig in kan opslaan. Veel langer en veel goedkoper dan in een accu. Het is daarmee een belangrijke schakel in de energietransitie. Als de zon schijnt en het hard waait en er is een lage vraag naar elektriciteit, dan kan het omgezet worden naar waterstof.
Bij de omzetting van energie naar een andere ‘vorm’ gaat energie verloren. Dat gebeurt nu ook als we aardgas omzetten in stroom; daarmee verliezen we ruim 40% van de energie. Het zelfde geldt voor warmtenetten: er gaat 20-30% verloren tijdens het energietransport.
We zullen ook gaan onderzoeken of we de restwarmte en zuurstof die vrij komt bij de omzetting van elektriciteit naar waterstof nuttig kunnen gebruiken.

28.          Klopt het dat bij het verbranden van waterstof ook CO2 vrijkomt?

Bij verbranding komt alleen waterdamp vrij. Er is geen sprake van CO2 uitstoot.

29.          Levering van waterstof gebeurt de eerste jaren met vrachtwagens. Wordt de CO2 uitstoot hiervan ook in de case meegenomen?

De reisafstand tussen Zuidwending (waar de groene waterstof in eerste instantie vandaan komt) en Hoogeveen is 62.8 km, heen en weer dus 125,6 km, bij verbruik van 1 op 5 van de truck is er dus 25 liter diesel nodig. Per liter is er 2,6 kg CO2 uitstoot wat het totale verbruik dus op 65,31 kg brengt. Ter vergelijking: 1 woonhuis stoot 2000 kG CO2 per jaar uit.

30.          Waterstof wordt onder hogere druk dan gas gehouden. Worden de extra energiekosten hiervoor meegenomen in de case?

De vrachtwagen (tube trailer) die de waterstof aanvoert heeft een druk van 300 bar. De druk in de opslagtank is 80 bar (een hoofdtransport aardgasleidingen heeft een druk van 60 bar), daarna gaat het naar het lokale net met een druk van 4 bar, en als laatste wordt de druk verlaagd naar 100 millibar (4 bar en 100 millibar is een vergelijkbare druk met aardgas). Alle kosten worden meegenomen in de business case.

31.          Wat als de subsidie voor een elektrolyser niet vrijgegeven wordt?

De electrolyser is onderdeel van de business case en is niet volledig afhankelijk van subsidie, alleen de onrendabele top moet worden gesubsidieerd.

32.          Wat is de status van de bewonersraad?
De bewonersraad is een onafhankelijke klankbordgroep, op dit moment zonder juridische status. De bewonersraad gaat haar rol en invulling nog nader bepalen.

33.          Wordt er eerst proef gedraaid in Nijstad-Oost voordat een vervolg in de Erflanden komt?
De eerste fase is het aansluiten van de nieuwbouwwoningen van Nijstad-Oost op waterstofgas. Ervaring die we hier opdoen, nemen we mee in besluitvorming over Erflanden.

34.          Is in het plan voor het bouwen van 100 woningen, gecontroleerd wat het effect is van de hoogspanningsmasten op de gezondheid en welzijn van de bewoners van de nieuwe wijk? Door welk instituut en waar is dat vastgelegd en ter inzage?

De afstand tussen de hoogspanningskabels en de rand van Nijstad-Oost is ruim 200 meter. Op deze afstand zijn geen gezondheidsklachten te verwachten. Zie ook  rivm.nl/hoogspanningslijnen.

35.          Het huidige gasstation blijft bestaan?

De NAM-locatie blijft bestaan.

36.          Wordt de geluidswal, die loopt tot de Zuidwoldigerweg, doorgetrokken? Zo niet, welke geluidsbescherming wordt aangelegd voor verdere beperking van het verkeerslawaai? Wat is deze beperking gerekend in dB’s?
De geluidswal wordt niet doorgetrokken. Nijstad-Oost wordt binnen kaders van de Wet geluidhinder gerealiseerd.

Contact met de gemeente

U bent welkom in het gemeentehuis in Hoogeveen. Om direct geholpen te kunnen worden adviseren wij u om een afspraak te maken.

Telefoon

14 0528

Vandaag gesloten

Openingstijden (zonder afspraak)

Vandaag gesloten Morgen van 09:00 tot 13:00 uur

Bezoekadres

Raadhuisplein 24
7901 BW Hoogeveen

Postadres

Postbus 20.000
7900 PA Hoogeveen
info@hoogeveen.nl